नोव्हेंबर संपत आला की महाराष्ट्रात हळूहळू गुलाबी थंडी जाणवू लागते. सकाळी उठताना अंग जड वाटणं, त्वचा कोरडी पडणं, सर्दी-खोकला, सांधे आखडणं असे अनुभव अनेकांना येतात. आपल्या आजी-आजोबांनी थंडीसाठी खास आहार सांगितला होता — तिळगूळ, बाजरीची भाकरी, मेथीची भाजी, आवळा. यामागचं कारण साधं आहे: थंडीत शरीराला ऊर्जा, उष्णता आणि चांगली रोगप्रतिकारशक्ती देणाऱ्या अन्नाची जास्त गरज असते. या लेखात आपण असे 8 पारंपरिक आणि सहज मिळणारे पदार्थ पाहू, जे योग्य प्रमाणात रोजच्या जेवणात घेतले तर थंडीचा मोसम अधिक आरामात जाऊ शकतो.
1. तीळ आणि गूळ
तिळामध्ये चांगले फॅट्स, कॅल्शियम आणि लोह असतं, तर गूळ पटकन ऊर्जा देतो. म्हणूनच संक्रांतीच्या काळात तिळगूळ खाण्याची परंपरा आहे. रोज एखादा छोटा तिळाचा लाडू किंवा चमचाभर भाजलेले तीळ पुरेसे आहेत. मात्र गुळातही साखर असतेच, त्यामुळे मधुमेह असणाऱ्यांनी प्रमाण डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच ठरवावं.
2. बाजरी आणि नाचणी
थंडीच्या दिवसांत गरमागरम बाजरीची भाकरी आणि त्यावर थोडं लोणी — हा महाराष्ट्रातला आवडता बेत आहे. बाजरीत फायबर, लोह आणि मॅग्नेशियम असतं, त्यामुळे पोट जास्त वेळ भरलेलं राहतं. नाचणी कॅल्शियमसाठी ओळखली जाते; नाचणीची भाकरी, आंबील किंवा सत्त्व मुलांसाठी आणि ज्येष्ठांसाठी चांगला पर्याय ठरतो. आठवड्यातून काही दिवस गव्हाऐवजी ही धान्यं वापरून पाहा.
3. मेथी, पालक आणि इतर पालेभाज्या
हिवाळ्यात बाजारात ताज्या, कोवळ्या पालेभाज्या भरपूर मिळतात. मेथीचे पराठे, पालक-डाळ, शेपू किंवा चाकवताची भाजी यातून फायबर, विविध व्हिटॅमिन्स आणि खनिजं मिळतात. पालेभाज्या वापरण्यापूर्वी पाण्यात नीट धुऊन घ्या आणि जास्त शिजवून त्यातली पोषणमूल्यं कमी होऊ देऊ नका.
4. आवळा
आवळा हा व्हिटॅमिन C चा उत्तम नैसर्गिक स्रोत मानला जातो आणि तो याच मोसमात बाजारात येतो. कच्चा आवळा थोडं मीठ लावून, आवळ्याची चटणी, आवळा सुपारी किंवा लोणचं अशा अनेक प्रकारे तो खाता येतो. मुरंब्यात साखर जास्त असते, त्यामुळे तो मर्यादितच घ्या.
5. रताळं, गाजर आणि बीट
कंदमुळं आणि मूळभाज्या थंडीत भरपूर मिळतात. भाजलेलं किंवा उकडलेलं रताळं हा पोटभरीचा नाश्ता आहे. गाजर-बीटाची कोशिंबीर रोजच्या जेवणात सहज बसते. गाजराचा हलवा सगळ्यांना आवडतो, पण त्यात तूप आणि साखर जास्त असल्याने तो कधीतरीच खाणं बरं.
6. आलं, हळद आणि लसूण
आपल्या स्वयंपाकघरातले हे मसाले थंडीत विशेष उपयोगी पडतात. आल्याचा चहा, हळदीचं कोमट दूध, लसणाची फोडणी यामुळे घशाला आणि अंगाला आराम वाटतो, असा अनेकांचा अनुभव आहे. मात्र हे घरगुती उपाय म्हणजे औषधोपचाराचा पर्याय नाहीत, हे लक्षात ठेवा.
7. सुकामेवा आणि शेंगदाणे
बदाम, अक्रोड, खजूर, अंजीर आणि शेंगदाणे थंडीत ऊर्जा देणारे पदार्थ आहेत. शेंगदाण्याची चिक्की किंवा मूठभर भिजवलेले बदाम हा चांगला नाश्ता ठरू शकतो. पण सुकामेव्यात कॅलरीज जास्त असतात, त्यामुळे रोज मूठभरच पुरेसा आहे.
8. घरचं तूप, सूप आणि कोमट पाणी
जेवणात थोडं घरचं तूप घेतल्याने अन्नाला चव येते आणि भाकरी-भाजी अधिक समाधानकारक वाटते. थंडीत तहान कमी लागते, त्यामुळे नकळत पाणी कमी प्यायलं जातं. दिवसभर थोडं थोडं कोमट पाणी प्या आणि संध्याकाळी भाज्यांचं किंवा डाळीचं गरम सूप घ्या.
थंडीतील आहारासाठी काही सोप्या टिप्स
- ताजं आणि गरम अन्न: शिळं किंवा फ्रिजमधलं थंड अन्न टाळा.
- हंगामी फळं: संत्री, पेरू, सफरचंद अशी या काळातली फळं रोज खा.
- तळलेले पदार्थ मर्यादित: थंडीत भजी-वडे जास्त खाल्ले जातात, त्याचं प्रमाण कमी ठेवा.
- कोवळं ऊन आणि व्यायाम: सकाळचं ऊन घ्या आणि रोज किमान अर्धा तास चालणं किंवा व्यायाम करा.
- रात्रीचं जेवण हलकं: उशिरा आणि जड जेवण टाळा, झोपेपूर्वी किमान दोन तास आधी जेवा.
कोणी विशेष काळजी घ्यावी?
मधुमेह, उच्च रक्तदाब, किडनीचे आजार, एखाद्या पदार्थाची ॲलर्जी असणाऱ्यांनी तसेच गर्भवती महिलांनी आहारात मोठे बदल करण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांशी किंवा आहारतज्ज्ञांशी बोलावं. एकाच पदार्थाचा अतिरेक करण्यापेक्षा सर्व प्रकारचं संतुलित अन्न घेणं महत्त्वाचं आहे.
निष्कर्ष
थंडीचा मोसम हा आरोग्य सुधारण्याची चांगली संधी असतो, कारण या काळात भूक चांगली लागते आणि ताज्या भाज्या-फळं भरपूर मिळतात. तीळ-गूळ, बाजरी, पालेभाज्या, आवळा, कंदमुळं आणि थोडा सुकामेवा यांचा रोजच्या जेवणात समतोल समावेश करा, पुरेसं पाणी प्या आणि शरीर हलतं ठेवा. छोट्या बदलांमधूनच मोठा फरक जाणवतो.
टीप: हा लेख केवळ सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. कोणताही आजार, ॲलर्जी किंवा विशेष आरोग्यस्थिती असल्यास आहारात बदल करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.



























Leave a Reply